श्लोक १
Original Sanskrit
जटाटवीगलज्जल प्रवाहपावितस्थले
गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजंगतुंगमालिकाम्।
डमड्डमड्डमड्डमनिनादवड्डमर्वयं
चकार चंडतांडवं तनोतु नः शिवः शिवम ॥1॥
English Transliteration
Jaṭāṭavī-galaj-jala-pravāha-pāvita-sthale
Gale’valambya lambitāṁ bhujaṅga-tuṅga-mālikām.
Ḍamaḍḍamaḍḍamaḍḍama-ninādavad-ḍamarvayaṁ
Cakāra caṇḍa-tāṇḍavaṁ tanotu naḥ Śivaḥ Śivam. ॥1॥
नेपाली अर्थ
जटारूपी वनबाट बगिरहेको गङ्गाको जलधाराले पवित्र भएको स्थानमा, आफ्नो घाँटीमा अग्ला र विशाल सर्पहरूको माला झुन्ड्याएर, डमरुको “डमडम” ध्वनिसँगै भगवान् शिवले प्रचण्ड ताण्डव नृत्य गर्नुभयो। त्यस्ता भगवान् शिवले हामी सबैको कल्याण गरून्।
English Meaning
On the sacred ground purified by the streams of water flowing from Shiva’s matted hair, He wears a magnificent garland of great serpents around His neck. Accompanied by the powerful sound of His damaru, He performs His fierce Tandava dance. May Lord Shiva bless us with auspiciousness and well-being.
श्लोक २
Original Sanskrit
जटा कटा हसंभ्रम भ्रमन्निलिंपनिर्झरी ।
विलोलवी चिवल्लरी विराजमानमूर्धनि ।
धगद्धगद्ध गज्ज्वलल्ललाट पट्टपावके
किशोरचंद्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं ममं ॥2॥
English Transliteration
Jaṭā-kaṭāha-saṁbhrama-bhraman-nilimpa-nirjharī
Vilola-vīci-vallarī-virājamāna-mūrdhani.
Dhagad-dhagad-dhagaj-jvalal-lalāṭa-paṭṭa-pāvake
Kiśora-candra-śekhare ratiḥ pratikṣaṇaṁ mama. ॥2॥
नेपाली अर्थ
भगवान् शिवको जटामा स्वर्गीय गङ्गाको धारा घुम्दै र लहराउँदै बगिरहेको छ। ती जलका लहरहरूले उहाँको शिरलाई सुशोभित गरेका छन्। उहाँको निधारमा प्रचण्ड अग्नि “धगधग” गर्दै बलिरहेको छ, र उहाँको शिरमा कलिलो चन्द्रमा सुशोभित छ। त्यस्ता चन्द्रशेखर शिवप्रति मेरो प्रेम प्रत्येक क्षण बढिरहोस्।
English Meaning
The celestial Ganga moves and swirls through the vast mass of Shiva’s matted hair, its waves beautifully adorning His head. A blazing fire burns fiercely upon His forehead, while a young crescent moon rests upon His head. May my devotion and love for that moon-crested Lord Shiva remain constant and grow with every moment.
श्लोक ३
Original Sanskrit
धरा धरेंद्र नंदिनी विलास बंधुवंधुर-
स्फुरदृगंत संतति प्रमोद मानमानसे ।
कृपाकटा क्षधारणी निरुद्धदुर्धरापदि
कवचिद्विगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥3॥
English Transliteration
Dharā-dharendra-nandinī-vilāsa-bandhu-bandhura-
Sphurad-dṛganta-santati-pramoda-māna-mānase.
Kṛpā-kaṭākṣa-dhāraṇī-niruddha-durdharāpadi
Kvacid-digambare mano vinodam etu vastuni. ॥3॥
नेपाली अर्थ
पर्वतराज हिमालयकी पुत्री पार्वतीको रमणीय क्रीडाका प्रिय सहचर भगवान् शिवको मन, उहाँका चम्किला दृष्टिका किरणहरूले आनन्दित हुन्छ। उहाँका कृपामय कटाक्षको धाराले कठिनभन्दा कठिन विपत्तिलाई पनि रोक्न सक्छ। ती दिगम्बर भगवान् शिवमा मेरो मन सधैँ आनन्दित रहोस्।
English Meaning
Shiva is the beloved companion of the playful daughter of the King of Mountains, Goddess Parvati. His radiant glances fill His heart with joy. The stream of His compassionate gaze can overcome even the most difficult calamities. May my mind find joy in that great Lord Shiva, the One who is clothed in the directions.
श्लोक ४
Original Sanskrit
जटा भुजं गपिंगल स्फुरत्फणामणिप्रभा-
कदंबकुंकुम द्रवप्रलिप्त दिग्वधूमुखे ।
मदांध सिंधु रस्फुरत्वगुत्तरीयमेदुरे
मनो विनोदद्भुतं बिंभर्तु भूतभर्तरि ॥4॥
English Transliteration
Jaṭā-bhujaṅga-piṅgala-sphurat-phaṇā-maṇi-prabhā-
Kadamba-kuṅkuma-drava-pralipta-dig-vadhū-mukhe.
Madāndha-sindhura-sphurat-tvag-uttarīya-medure
Mano vinodadbhutaṁ bibhartu bhūta-bhartari. ॥4॥
नेपाली अर्थ
भगवान् शिवको जटामा रहेका पहेँला सर्पहरूको फणामा चम्किरहेका मणिहरूको प्रकाशले दिशारूपी दुलहीहरूको मुखलाई केशरले पोतेझैँ सुशोभित बनाएको छ। मदले उन्मत्त हात्तीको छालालाई उत्तरीयका रूपमा धारण गर्ने समस्त प्राणीका पालनकर्ता शिवमा मेरो मनले अद्भुत आनन्द प्राप्त गरोस्।
English Meaning
The radiant jewels on the hoods of the tawny serpents in Shiva’s matted hair illuminate the faces of the directions like the faces of brides adorned with saffron. He wears the skin of an intoxicated elephant as His upper garment. May my mind experience wondrous delight in Shiva, the Lord and protector of all beings.
श्लोक ५
Original Sanskrit
सहस्र लोचन प्रभृत्य शेषलेखशेखर-
प्रसून धूलिधोरणी विधूसरांघ्रिपीठभूः ।
भुजंगराज मालया निबद्धजाटजूटकः
श्रिये चिराय जायतां चकोर बंधुशेखरः ॥5॥
English Transliteration
Sahasra-locana-prabhṛty-aśeṣa-lekha-śekhara-
Prasūna-dhūli-dhoraṇī-vidhūsarāṅghri-pīṭha-bhūḥ.
Bhujaṅga-rāja-mālayā nibaddha-jaṭa-jūṭakaḥ
Śriyai cirāya jāyatāṁ cakora-bandhu-śekharaḥ. ॥5॥
नेपाली अर्थ
इन्द्र आदि सबै देवताहरूले आफ्नो शिरमा धारण गरेका फूलहरू चढाउँदा झरेको फूलको धुलोले शिवका चरणहरू धूसर बनेका छन्। उहाँले सर्पराजहरूको माला आफ्नो जटामा बाँध्नुभएको छ र शिरमा चकोरको प्रिय अर्थात् चन्द्रमा धारण गर्नुभएको छ। त्यस्ता चन्द्रशेखर शिवले हामीलाई दीर्घकालसम्म समृद्धि प्रदान गरून्।
English Meaning
The feet of Shiva become covered with the dust of flowers offered by Indra and all the other gods who bow before Him. His matted hair is bound with a garland of the king of serpents, and the moon—the beloved of the chakora bird—adorns His head. May that moon-crested Lord Shiva grant us lasting prosperity and glory.
श्लोक ६
Original Sanskrit
ललाट चत्वरज्वलद्धनंजयस्फुरिगभा-
निपीतपंचसायकं निमन्निलिंपनायम् ।
सुधा मयुख लेखया विराजमानशेखरं
महा कपालि संपदे शिरोजयालमस्तू नः ॥6॥
English Transliteration
Lalāṭa-catvara-jvalad-dhanañjaya-sphuliṅga-bhā-
Nipīta-pañca-sāyakaṁ naman-nilimpa-nāyakam.
Sudhā-mayūkha-lekhayā virājamāna-śekharaṁ
Mahā-kapāli-sampade śiro-jaṭālam astu naḥ. ॥6॥
नेपाली अर्थ
भगवान् शिवको निधारको अग्निबाट निस्केका प्रचण्ड ज्वालाका कणहरूले कामदेवका पाँच बाणलाई भस्म पारिदिएका छन्। देवताहरूका स्वामी उहाँलाई सबै देवताहरू नमन गर्छन्। अमृतजस्तो शीतल किरण फैलाउने चन्द्रकलाले उहाँको शिर सुशोभित छ। महान् कपालधारी शिवको त्यो जटाजूटले हामीलाई समृद्धि प्रदान गरोस्।
English Meaning
The blazing fire on Shiva’s forehead reduced the five arrows of Kama, the god of desire, to ashes. The Lord of the celestial beings is worshipped by all the gods. A crescent moon radiating nectar-like rays adorns His head. May the matted locks of that great skull-bearing Lord Shiva bring us prosperity and auspiciousness.
श्लोक ७
Original Sanskrit
कराल भाल पट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-
द्धनंजया धरीकृतप्रचंडपंचसायके ।
धराधरेंद्र नंदिनी कुचाग्रचित्रपत्रक-
प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने मतिर्मम ॥7॥
English Transliteration
Karāla-bhāla-paṭṭikā-dhagad-dhagad-dhagaj-jvala-
D-dhanañjayā-dharī-kṛta-pracaṇḍa-pañca-sāyake.
Dharādharendra-nandinī-kucāgra-citra-patraka-
Prakalpanaika-śilpini trilocane matir mama. ॥7॥
नेपाली अर्थ
भयानक निधारमा “धगधग” गर्दै बलिरहेको अग्निले कामदेवका प्रचण्ड पाँच बाणलाई भस्म पार्ने भगवान् शिव, पर्वतराजकी पुत्री पार्वतीको वक्षस्थलमा सुन्दर चित्र कोर्ने एकमात्र कलाकारजस्तै हुनुहुन्छ। ती त्रिनेत्रधारी शिवमा मेरो मन सधैँ स्थिर रहोस्।
English Meaning
The terrible fire blazing upon Shiva’s forehead destroyed the mighty five arrows of Kama. Shiva is also the supreme artist who decorates the breast of Parvati, the daughter of the Mountain King. May my mind remain devoted to that three-eyed Lord Shiva.
श्लोक ८
Original Sanskrit
नवीन मेघ मंडली निरुद्धदुर्धरस्फुर-
त्कुहु निशीथिनीतमः प्रबंधबंधुकंधरः ।
निलिम्पनिर्झरि धरस्तनोतु कृत्ति सिंधुरः
कलानिधानबंधुरः श्रियं जगंद्धुरंधरः ॥8॥
English Transliteration
Navīna-megha-maṇḍalī-niruddha-durdhara-sphurat-
Kuhū-niśīthinī-tamaḥ-prabandha-bandhu-kandharaḥ.
Nilimpa-nirjharī-dharaḥ stanotu kṛtti-sindhuraḥ
Kalā-nidhāna-bandhuraḥ śriyaṁ jagad-dhurandharaḥ. ॥8॥
नेपाली अर्थ
नयाँ वर्षाका बादलहरूको समूहले ढाकेको अमावस्याको रातको गहिरो अन्धकारजस्तै उहाँको कण्ठ देखिन्छ। उहाँले स्वर्गीय गङ्गालाई धारण गर्नुभएको छ र हात्तीको छाला लगाउनुभएको छ। कलाहरूका भण्डार, सुन्दर र सम्पूर्ण जगत्का भार वहन गर्ने भगवान् शिवले हामीलाई समृद्धि प्रदान गरून्।
English Meaning
Shiva’s dark throat resembles the deep darkness of a moonless night covered by a mass of newly formed rain clouds. He bears the celestial Ganga and wears an elephant’s skin. He is the beautiful treasure-house of all arts and the mighty supporter of the universe. May that Lord Shiva bless us with prosperity.
श्लोक ९
Original Sanskrit
प्रफुल्ल नील पंकज प्रपंचकालिमच्छटा-
विडंबि कंठकंध रारुचि प्रबंधकंधरम्
स्मरच्छिदं पुरच्छिंद भवच्छिदं मखच्छिदं
गजच्छिदांधकच्छिदं तमंतकच्छिदं भजे ॥9॥
English Transliteration
Praphulla-nīla-paṅkaja-prapañca-kālimac-chaṭā-
Viḍambi-kaṇṭha-kandha-rā-ruci-prabandha-kandharam.
Smarac-chhidaṁ Purac-chhidaṁ Bhavac-chhidaṁ Makhac-chhidam
Gajac-chhidāndhakac-chhidaṁ Tamantakac-chhidaṁ bhaje. ॥9॥
नेपाली अर्थ
फुलेको नीलकमलको गहिरो नीलिमा र सम्पूर्ण सृष्टिको अन्धकारलाई पनि मात दिने सुन्दर कण्ठ भएका भगवान् शिवलाई म भज्छु। उहाँ कामदेवका संहारकर्ता, त्रिपुरका संहारकर्ता, संसारबन्धनका नाशकर्ता, यज्ञको अहंकार नाश गर्ने, गजासुरको संहार गर्ने, अन्धकासुरको संहार गर्ने र मृत्युका पनि मृत्यु हुनुहुन्छ।
English Meaning
I worship Shiva, whose magnificent throat shines with a deep blue radiance that surpasses the darkness of the universe and resembles a fully blossomed blue lotus. He is the destroyer of Kama, the destroyer of Tripura, the destroyer of worldly bondage, the destroyer of the arrogance associated with sacrifice, the destroyer of the elephant demon, the destroyer of Andhaka, and the destroyer of death itself.
श्लोक १०
Original Sanskrit
अगर्वसर्वमंगला कलाकदम्बमंजरी-
रसप्रवाह माधुरी विजृंभणा मधुव्रतम् ।
स्मरांतकं पुरातकं भावंतकं मखांतकं
गजांतकांधकांतकं तमंतकांतकं भजे ॥10॥
English Transliteration
Agarva-sarva-maṅgalā-kalā-kadamba-mañjarī-
Rasa-pravāha-mādhurī-vijṛmbhaṇā-madhu-vratam.
Smarāntakaṁ Purāntakaṁ Bhavāntakaṁ Makhāntakaṁ
Gajāntakāndhakāntakaṁ Tamantakāntakaṁ bhaje. ॥10॥
नेपाली अर्थ
समस्त मङ्गलका स्रोत, विभिन्न कलाहरूको पुष्पगुच्छबाट निस्कने मधुर रसमा रमाउने भँवरा समान भगवान् शिवलाई म भज्छु। उहाँ कामदेवका अन्तकर्ता, त्रिपुरका अन्तकर्ता, संसारका अन्तकर्ता, यज्ञका अन्तकर्ता, गजासुरका अन्तकर्ता, अन्धकासुरका अन्तकर्ता र मृत्युका पनि अन्तकर्ता हुनुहुन्छ।
English Meaning
I worship Shiva, the source of all auspiciousness, who is like a bee drinking the sweet nectar flowing from the blossoms of countless divine arts. He is the destroyer of Kama, Tripura, worldly existence, the sacrificial arrogance, the elephant demon, Andhaka, and even death itself.
श्लोक ११
Original Sanskrit
जयत्वदभ्रविभ्रम भ्रमद्भुजंगमस्फुर-
द्धगद्धगद्वि निर्गमत्कराल भाल हव्यवाट्-
धिमिद्धिमिद्धिमि नन्मृदंगतुंगमंगल-
ध्वनिक्रमप्रवर्तित प्रचण्ड ताण्डवः शिवः ॥11॥
English Transliteration
Jayatvad-abhra-vibhrama-bhramad-bhujaṅgama-sphurad-
Dhagad-dhagad-dhā-vinirgamat-karāla-bhāla-havyavāṭ.
Dhimid-dhimid-dhimid-dhvani-mṛdaṅga-tuṅga-maṅgala-
Dhvanikrama-pravartita-pracaṇḍa-tāṇḍavaḥ Śivaḥ. ॥11॥
नेपाली अर्थ
आकाशमा घुमिरहेका बादलझैँ घुम्ने सर्पहरूको चमकसँगै भगवान् शिवको भयानक निधारको अग्नि “धगधग” गर्दै प्रज्वलित हुन्छ। मृदङ्गको “धिमिधिमि” जस्तो गम्भीर मङ्गल ध्वनिको तालमा उहाँको प्रचण्ड ताण्डव सुरु हुन्छ। त्यस्ता भगवान् शिवको जय होस्।
English Meaning
Victory to Lord Shiva, whose fierce forehead fire blazes intensely while serpents whirl around Him like clouds moving across the sky. His tremendous Tandava begins in rhythm with the powerful and auspicious “dhimi-dhimi” sound of the mridanga drum. May that mighty Lord Shiva be victorious.
श्लोक १२
Original Sanskrit
दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजंग मौक्तिकमस्रजो-
र्गरिष्ठरत्नलोष्टयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ।
तृणारविंदचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः
समं प्रवर्तयन्मनः कदा सदाशिवं भजे ॥12॥
English Transliteration
Dṛṣad-vicitra-talpayor-bhujaṅga-mauktika-masrajor
Gariṣṭha-ratna-loṣṭhayoḥ suhṛd-vipakṣa-pakṣayoḥ.
Tṛṇāravinda-cakṣuṣoḥ prajā-mahī-mahendrayoḥ
Samaṁ pravartayan manaḥ kadā Sadāśivaṁ bhaje. ॥12॥
नेपाली अर्थ
ढुङ्गा र सुन्दर शय्या, सर्प र मोतीको माला, बहुमूल्य रत्न र माटोको डल्लो, मित्र र शत्रु, घाँस र कमल, सामान्य मानिस र महान् राजा—यी सबैलाई समान दृष्टिले हेर्ने मन कहिले प्राप्त होला? यस्तो समभावयुक्त मन पाएर म सदाशिवको भजन कहिले गर्न सकूँला?
English Meaning
When will I worship Sadashiva with a mind that sees equally a hard stone and a beautiful bed, a serpent and a pearl necklace, a precious jewel and a lump of earth, a friend and an enemy, grass and a lotus, an ordinary person and a great king? When will my mind become completely free from such distinctions?
श्लोक १३
Original Sanskrit
कदा निलिंपनिर्झरी निकुजकोटरे वसन्
विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमंजलिं वहन्।
विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः
शिवेति मंत्रमुच्चरन्कदा सुखी भवाम्यहम्॥13॥
English Transliteration
Kadā nilimpa-nirjharī-nikuñja-koṭare vasan
Vimukta-durmatiḥ sadā śiraḥ-stham-añjaliṁ vahan.
Vimukta-lola-locano lalāma-bhāla-lagnakaḥ
Śiveti mantram uccaran kadā sukhī bhavāmy aham. ॥13॥
नेपाली अर्थ
स्वर्गीय गङ्गाको किनारमा रहेको एकान्त स्थानमा बसेर, खराब विचारहरूबाट मुक्त भई, सधैँ हात जोडेर शिर झुकाई, चञ्चल दृष्टिबाट मुक्त भएर, निधारमा शिवको चिह्न धारण गर्दै “शिव” मन्त्रको जप गर्दै म कहिले साँचो सुख प्राप्त गर्नेछु?
English Meaning
When will I live in a quiet grove beside the celestial Ganga, free from evil thoughts, always holding my hands together in prayer? When will I become free from restless wandering of the eyes, remain devoted to Shiva, and continuously repeat the mantra “Shiva”? When will I attain true happiness in this way?
श्लोक १४
Original Sanskrit
निलिम्प नाथनागरी कदम्ब मौलमल्लिका-
निगुम्फनिर्भक्षरन्म धूष्णिकामनोहरः ।
तनोतु नो मनोमुदं विनोदिनींमहनिशं
परिश्रय परं पदं तदंगजत्विषां चयः ॥14॥
English Transliteration
Nilimpa-nātha-nāgarī-kadamba-maula-mallikā-
Nigumpha-nirbhakṣaran-madhūṣṇikā-manoharaḥ.
Tanotu no mano-mudaṁ vinodinīṁ maharniśaṁ
Pariśrayaṁ paraṁ padaṁ tad-aṅgaja-tviṣāṁ cayaḥ. ॥14॥
नेपाली अर्थ
देवताहरूका स्वामी शिव र उहाँकी अर्धाङ्गिनी पार्वतीका शिरमा सजिएका कदम्ब तथा मल्लिका फूलहरूको सुगन्ध र सौन्दर्यले मनलाई मोहक बनाउँछ। उहाँको शरीरबाट फैलिएको दिव्य प्रकाशले दिनरात हाम्रो मनमा आनन्द उत्पन्न गरोस् र हामीलाई परम पदको आश्रय प्राप्त होस्।
English Meaning
The divine beauty and fragrance associated with the kadamba and jasmine blossoms adorning Shiva and His consort create an enchanting atmosphere. May the radiant glory of Shiva’s divine form continuously bring joy to our minds, day and night, and lead us toward the supreme state.
श्लोक १५
Original Sanskrit
प्रचण्ड वाडवानल प्रभाशुभप्रचारणी
महाष्टसिद्धिकामिनी जनावहूत जल्पना ।
विमुक्त वाम लोचनो विवाहकालिकध्वनिः
शिवेति मन्त्रभूषगो जगज्जयाय जायताम् ॥15॥
English Transliteration
Pracaṇḍa-vāḍavānala-prabhā-śubha-pracāraṇī
Mahāṣṭa-siddhi-kāminī-janāvahūta-jalpanā.
Vimukta-vāma-locano vivāha-kālika-dhvaniḥ
Śiveti-mantra-bhūṣago jagaj-jayāya jāyatām. ॥15॥
नेपाली अर्थ
प्रचण्ड वडवानलजस्तो तेजले शुभताको विस्तार गर्ने, अष्टमहासिद्धिको इच्छा राख्ने साधकहरूले आह्वान गर्ने, पार्वतीसँग विवाहको समयमा प्रकट भएको पवित्र ध्वनिस्वरूप, “शिव” मन्त्रले सुशोभित भगवान् शिवको जय होस्। उहाँको महिमा सम्पूर्ण जगत्मा विजयी होस्।
English Meaning
May the glory of Lord Shiva prevail throughout the universe. His radiance spreads auspiciousness like the fierce submarine fire. His divine presence is invoked by seekers of the eight great spiritual powers. The sacred sound associated with His divine marriage and the mantra “Shiva” adorn His being. May that auspicious power bring victory throughout the world.
श्लोक १६
Original Sanskrit
इमं हि नित्यमेव मुक्तमुक्तमोत्तम स्तवं
पठन्स्मरन् ब्रुवन्नरो विशुद्धमेति संततम्।
हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नांयथा गतिं
विमोहनं हि देहना तु शंकरस्य चिंतनम ॥16॥
English Transliteration
Imaṁ hi nityam eva muktam-uktam-uttama-stavaṁ
Paṭhan smaran bruvan naro viśuddhim eti santatam.
Hare gurau subhaktim āśu yāti nānyathā gatiṁ
Vimohanaṁ hi dehinaṁ tu Śaṅkarasya cintanam. ॥16॥
नेपाली अर्थ
जो मानिस यस उत्तम स्तोत्रलाई नित्य पढ्छ, स्मरण गर्छ वा उच्चारण गर्छ, ऊ निरन्तर पवित्र हुँदै जान्छ। उसले भगवान् हरि तथा गुरुमा शीघ्र गहिरो भक्ति प्राप्त गर्छ र अन्य मार्गमा भट्किँदैन। भगवान् शङ्करको चिन्तनले सांसारिक मोहबाट जीवलाई मुक्त गराउँछ।
English Meaning
A person who regularly reads, remembers, or recites this supreme hymn becomes continually purified. Such a person quickly develops deep devotion toward the Divine and the Guru and does not lose the right spiritual path. Meditation upon Lord Shankara frees the embodied being from worldly delusion.
श्लोक १७
Original Sanskrit
पूजाऽवसानसमये दशवक्रत्रगीतं
यः शम्भूपूजनमिदं पठति प्रदोषे ।
तस्य स्थिरां रथगजेंद्रतुरंगयुक्तां
लक्ष्मी सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥17॥
English Transliteration
Pūjā’vasāna-samaye daśa-vaktra-gītaṁ
Yaḥ Śambhū-pūjanam idaṁ paṭhati pradoṣe.
Tasya sthirāṁ ratha-gajendra-turaṅga-yuktāṁ
Lakṣmīṁ sadaiva sumukhīṁ pradadāti Śambhuḥ. ॥17॥
नेपाली अर्थ
जसले प्रदोषकालमा पूजा समाप्त भएपछि दशमुखी रावणद्वारा गाइएको यस शम्भू पूजन स्तोत्रलाई पाठ गर्छ, भगवान् शम्भूले उसलाई स्थिर र समृद्ध लक्ष्मी प्रदान गर्नुहुन्छ—रथ, श्रेष्ठ हात्ती तथा घोडासहितको ऐश्वर्य र समृद्धि प्राप्त हुन्छ।
English Meaning
Whoever recites this hymn to Lord Shambhu, sung by the ten-headed Ravana, at the end of worship during the sacred Pradosha period, is blessed by Shambhu with lasting prosperity. The person receives enduring abundance, symbolized traditionally by chariots, great elephants, horses, and the blessings of Lakshmi.
समग्र नेपाली भावार्थ
शिव ताण्डव स्तोत्र भगवान् शिवको प्रचण्ड, दिव्य र कल्याणकारी स्वरूपको स्तुति हो। यसमा शिवको जटा, गङ्गा, सर्प, चन्द्रमा, तेस्रो नेत्रको अग्नि, डमरु, ताण्डव, नीलकण्ठ, पार्वतीसँगको सम्बन्ध तथा उहाँको संहारकारी र करुणामय स्वरूपको वर्णन गरिएको छ।
स्तोत्रले बाहिरी शक्ति मात्र होइन, समभाव, वैराग्य, भक्ति, आत्मसंयम र शिवचिन्तनलाई पनि महत्त्व दिन्छ। ढुङ्गा र रत्न, मित्र र शत्रु, राजा र सामान्य मानिसलाई समान दृष्टिले हेर्न सक्ने मन नै शिवतत्त्वतर्फ अघि बढेको मन हो भन्ने भाव विशेष रूपमा देखिन्छ।
अन्तिम श्लोकहरूमा नियमित पाठ, स्मरण र शिवभक्तिको फलस्वरूप मनको शुद्धि, भक्ति, मोहबाट मुक्ति तथा समृद्धिको आशीर्वादको वर्णन गरिएको छ।
Overall English Meaning
The Shiva Tandava Stotram is a powerful hymn celebrating the fierce, majestic, compassionate, and auspicious forms of Lord Shiva. It vividly describes Shiva’s matted hair carrying the Ganga, serpents around His neck, the crescent moon upon His head, the fire of His third eye, the damaru, His cosmic Tandava, His blue throat, and His divine relationship with Parvati.
Beyond describing Shiva’s appearance, the hymn also points toward deeper spiritual qualities: devotion, detachment, equality, self-control, freedom from worldly delusion, and constant remembrance of Shiva.
One of its important teachings is the state of equanimity—seeing a stone and a precious jewel, a friend and an enemy, an ordinary person and a king without discrimination.
The concluding verses praise the spiritual benefits of regularly reciting and remembering Shiva’s name and this hymn, including purification of the mind, devotion, freedom from delusion, auspiciousness, and prosperity.
Key idea
The Shiva Tandava Stotram is not only a description of Shiva’s cosmic dance; it is also a prayer for a mind that becomes fearless, devoted, detached, powerful, and balanced.
